Таван тусгаар тогтнолын аль нэг нь л алдагдвал улс орших үндэс нь ганхдаг. Эдгээр 5 зүйлс нь Монгол Улс тусгаар оршихын тулгуур, үндэсний дархлаа билээ.
Монгол хүний удам судар, хэл, өв соёлоо хадгалах үндэс суурь
Үндэсний соёл, уламжлал, бие даасан сэтгэлгээний чадвар
Улсын газар нутаг, хил хязгаарын бүрэн бүтэн байдал
Монгол ахуй амьдрал, эдийн засгийн бие даасан байдал
Төрийн бие даасан бодлого, гадаадын нөлөөнөөс ангид байх чадвар
Монгол ардын таван тансаг цагаан идээ — сүү, цай, тараг, айраг, шим.
ӨвГүд ДээдЭс-үүд минь эдгээр хүслийн зүй тогтлыг таниж мэдэн, олж авснаа хойч үедээ үргэлж сануулах гэж цацлын 9 нүдээр билэгдэн, юу санасан 9 цагаан хүсэл нь дүүрэн байх болтухай гэж ерөөл өргөн үлдээжээ.
Алд биеийг минь эрүүл байлгаж Амь биеийг минь бөх байлгаж Эд эсийн дархлааг минь сэргээж Эрүүл энх удаан наслуулаарай
Элэгдээд дуусах эд хэдий ч зарцуулах ухаан хайрла. Эцгээс үрд өвлүүлэх биет хэрэглээг дэмнэж хайрла Энэ биеийг минь мөр бүтэн байлгаж хайрла Эдийн заяаг минь тэгштгэж хайрлаарай
Суусан газраасаа гарцыг олоход минь туслаарай Сурах дадлаа хэвшүүлж мэдлэгтэн болоход ивээгээрэй. Бүгдийг цэгцлэх мэдлэг оюун хайрлаарай Бусдыг дагуулах хүч өгөөрэй боловсролын хүсэл минь
Алдаж хальтирахад түшиж өргөж босгосон Анд найзуудын минь арыг даах итгэл бат байгаасай Хөг нийлж бүтээж урлахад минь дэмнэсэн Хоёргүй бодолтой нөхөрлөл үнэ цэнэтэй байгаасай
Түшиг нөмөр хоёрын илэрхийлэл болсон Түвшин сайхан ханий минь үйлс нь өөдрөг байгаасай Хорвоогийн жимд хамтдаа амьдрах ханийг минь Хосын заяат тэнгэрүүд нь ивээж байгаасай
Эцэг эхийн зүрхэндээ тээсэн итгэлт амин Энхрий урсийн минь заяа өөдрөг байгээ Удмын хэлхээг батжуулах үрсийн минь Ухаан нь саруул үйлс нь бүтэмжтэй байгээ
Эзэн эрх орон зайндаа үнэлэгдэх Эрдмийн хүчээр оргил өөд тэмүүлэх хүч хайрла Олондоо нэр минь сайнаар дуурсагдах ОоСуу сайхан ухаан хайрла
Туурга тусгаар улсын минь сүр сүлд босоо байгаасай, Түмэн ардын минь хийморь өөдөө байгаасай Төр түшилцсэн түшмэдийн ухаан нь саруул байгаасай Тулгат их төрийн минь эе эв нягт байгаасай
Сүнс минь мөнхийн эргэх одруу одсон ч Сүүдэргуй бие минь газарт ууссан ч Үлдээх үрсүүдийн минь хэлхээ мөнхөд үргэлжилж Үндэс мөчир нь салаалан нахиалан дэлбээлээсэй үүрд
Байгаагаа мэдрэхгүй бол байснаа мэдэхгүй, байснаа дүгнэхгүй бол ухаарлаа олохгүй. Гурван цагийн хэлхээсийн эзэн байхын тулд талархал бодлыг зүй ёсоор нь үйлдэнэ.
— Хөх Суу Мэргэн ДээдЭс
Эцэг цагаан дусал болгосон Этүгэний анхдагчаас авахуулаад Эхийн улаан хэвлийд нь тоссон Энхрий Тэнгэртэд орших хүртэл Удмын хэлхээндээ, ургийн гарвалууддаа талархмуй Адгууснаас хүн болтол хөгжилд талархмуй
Аав минь болж, авиртаар ч бай амьдралаар ч бай Маныг бие дээ бүрэлдүүлсэнд талархюу Хонхон ч бай, нулимстан ч бай Ижийдээ энхрийн улаан дусал болгосонд талархсуу Хэвэл бүхэнд нь байдаг бяцхан эсэд авч Хэцүүдээ хаана ч газардаж болох Хоромхон зуурын үзэгдэл авч Хүмүүний хоёр бие бүрдэтлээ гинжин хэлхээнд нийцсэн Хуял жаргалын тэнгэрт ч өнөтэй таларххуй
Өртийн тэнгэрт нь авцаал болгож Өнөтэй сүнсэн алтан дусал нийцсэн Гурван Чандманад талархсуй Эрчиж байсан, шанаган байсан Энэн зоригтонд таларххуй Энхрий байж угтан авсан Улаан дусалдаа талархсуй Энэ л мөрөөслийн оюун болж Айлчилсан сүнсэндээ талархсуй
Амин гурван чандмана даа Алд болсонд талархсуй Бие бүрдэлийн холбоон дээр Бүтэн байлгасан эцэгтээ талархсуй Биелэж таван мөчит болгосон эжийдээ талархсуй Амьсгалах эхэнд нь хорвоод мэндлүүлсэн эх баригчидад талархсуй Амьдралын туулал цаашид миний өмч юм аа, энэ миний өмч юм аа Та бүхний гурван чандманад талархсуй
Цаашид амьсгал хэлхэх нь миний тавилан юм аа Зураглалаа би амьсгалаараа ойлгож байж зураглая Зурагаа би цаашид дуулалдаа нийцлэн хөрөглө юү Ачлал үзүүлсэн аав минь биш ч Амь бүрэлдүүлсэн эцэг минь билээ Энэрэл үзүүлсэн ээж минь биш ч Энгүй ертөнцөд нь төрүүлсэн билээ Өнчрөл байсан ч талархсуй, өгөөмөр байсан би Ачлаллыг авч өлсгөсөн хоногтоо талархсуй
Амин хэвлийгээсээ өвөртөө наасан сүүн дусалт ээждээ талархсуй Эрхлэх тэнгэртээ үр голомт болгож мэндлүүлсэн голомтод нь талархсуй Ай би амьдрал холбох ухаанаа ойлгосон гэр боловсролд талархсуй Ай миний амьдрал, миний эрхшээл билээ Хөг нийцэж хөглөрч тоосорсон хорвоо дээр Гишгэх газартай байсандаа талархая Хөврөх сэтгэлдээ тэнгэрлүү тэмүүлэхэд Хязгааргүй байсанд талархая
Өнөөдөр хүртэл эвдэж байсан Энэ хорвоогийн эрчимэд талархая Өнөөдөр хүртэл ангаалаагүй Эх дэлхийн сүүн рашаанд талархая Саран ээжийн гэрэлд нойрсож байсан хоногтоо талархая Сацал хүргэсэн хурайд Наран ээжийнхээ гэгээд талархсуй
Ай би та нарын эрчимийг Амьдралд бүтээмж болгох тэнгэрийн хэлтэрхий билээ Ай би амьдралд нь амьсгал холбосон Тэнгэрийн эрчим билээ
Мон Тэ Буман бодис минь биед минь шингэ Молор эрдэнийн хийморь минь сучил болгон дөлд Галын дөл анхдагч нь хуруунаас бяцхан байж болдог ч Голомтын хойморт нь залрах зулан чинээ байсан ч Мөн чанарын гэрэлд сүнсэн залрах гэрлийн орон зайд Би бигээ тунхаглан талархая
Ай би эрх билээ Хоосоны дутуу, хоногийн ядуу, Сэтгэлийн зовиур, сэхээрхийн бэрхэд би билээ Гэвчиг ээ өгөөмөр заяатай өвгөдөд өө талархая Өнөд надад эхлэхүйн эх нь бүгд байна Үүнээс хойш нь тэмцлийн заяаны замнал нь миний эрхшээлд Би үлгэртийг үргэлжлүүлэх үр билээ Би туйлсыг дуулах баатар билээ Би эдэд эзэн хүн билээ Би итгэгчийн орон зай дахь оюунтан билээ Би бүтэхүйн орон зайн хэлхээ билээ
Надаар дамжих би ч, бодь ч Билэгт ертөнцийн эрчим бүхэн Хэн биежмээр байна намайг сонго Гол хатгаас минь хэнийг нь хэлхэж, хэрхэн бодьжохыг сэртхийе Алт зоос болж амьдралд минь чинээ үзүүлмээр байна уу
НААШ ИР НААШ ИР НААШ ИР Тогтож хайрла Шингэж хайрла Хурж хайрла Хуримтлагдаж хайрла БИЕЖ БИЕЖ БИЕЖ
Өл залгуулах хүнс өөхөн болж биеж Өндөр эрчимийн гал болж булчин болж биеж Булчингаас тамир болж тэнхээжин биеж Амьдрал галын цэнгэлд нь хөндлөн биеж
ХӨДӨЛ ХӨДӨЛ ХӨДӨЛ